Hasta Bilgilendirme

Nöropsikolojik Değerlendirme Nedir?

Unutkanlık, dikkat dağınıklığı ya da düşünmede yavaşlama yakınmasıyla başvuran kişilerden bazen "nöropsikolojik değerlendirme" istenir. Bu, bir zekâ sınavı ya da geçilip kalınan bir test değildir; bellek, dikkat, dil ve planlama gibi işlevlerin ayrı ayrı ve ölçülebilir biçimde incelenmesidir. Aşağıdaki infografik, bu değerlendirmenin hangi sorular için istendiğini, nasıl geçtiğini ve sonuçlarının nasıl okunması gerektiğini özetlemektedir.

Nöropsikolojik değerlendirmeyi anlatan infografik. Birinci bölüm değerlendirmenin hangi soruları yanıtlamak için istendiğini sıralamaktadır: depresyon mu yoksa erken demans mı olduğunu ayırmak, çünkü çökkünlük de unutkanlık ve odaklanma güçlüğü yapar; dikkat sorununun dikkat eksikliğine, kaygıya mı yoksa uykusuzluğa mı bağlı olduğunu belirlemek; kişinin güvenle yalnız yaşayıp yaşayamayacağını, ilaçlarını düzenli alabilme, parasını yönetebilme ve araç kullanabilme gibi işlevler üzerinden değerlendirmek; yıllar önceki bir kafa travmasının etkisi ile yeni başlayan bir tabloyu ayırmak; aynı testleri belirli aralıklarla yineleyerek hastalığın ilerleyip ilerlemediğini nesnel biçimde izlemek; inme, epilepsi ya da travma sonrasında güçlü ve zayıf yanların haritasını çıkararak iş ve okul düzenlemelerine yol göstermek. İkinci bölüm ölçülen alanları listelemektedir: dikkat ve işlem hızı, çalışma belleği, kısa ve uzun süreli bellek, öğrenme, dil ve adlandırma, görsel-mekânsal beceriler, planlama ve sıralama, dürtü denetimi, karar verme, el becerisi ve hız, duygudurum, davranış ve kişilerarası işlevsellik. Üçüncü bölüm sürecin aşamalarını anlatmaktadır: önce görüşme yapılır ve yakının gözlemleri alınır; ardından 3 ile 8 saat süren testler uygulanır, aralarda dinlenme verilir ve süreç bazen birden çok güne bölünür, yorulmak olağandır ve dikkate alınır; sonraki günlerde puanlama ve yorum yapılır, puanlar aynı yaş ve eğitim düzeyindeki kişilerin ortalamalarıyla karşılaştırılır ve tek tek puanlar değil bütünsel örüntü değerlendirilir; son olarak geri bildirim görüşmesinde sonuçlar hastaya ve istenirse yakınına anlatılır, rapor hekime iletilir. Dördüncü bölüm testten önce araştırılması gereken geri dönüşlü nedenleri sıralamaktadır: tiroit işlev bozuklukları, B12 ve D vitamini eksikliği, kansızlık, kan şekerinin çok yüksek ya da çok düşük seyretmesi, idrar yolu ve diğer enfeksiyonlar, kullanılan ilaçların yan etkileri. Beşinci bölüm sonuçlar okunurken bilinmesi gerekenleri açıklamaktadır: tek bir düşük puan bozukluk anlamına gelmez, çünkü hiçbir sorunu olmayan kişilerde bile bir ya da iki test normal değişkenlik, yorgunluk veya kaygı nedeniyle düşük çıkabilir ve bu yüzden her alan birden çok testle ölçülüp sonuç örüntüden çıkarılır; eğitim düzeyi, yaş ve dil sonucu etkiler ve aynı ham puan iki kişide farklı anlama gelebilir; uykusuzluk, ağrı, yeni başlanan bir ilaç ya da geçirilmiş bir enfeksiyon performansı düşürebileceğinden böyle bir durum mutlaka bildirilmelidir; kısa tarama testleri tek başına tanı koymaz, tanı öykü, muayene, görüntüleme ve laboratuvar bulgularıyla birlikte konur; sonucun normal çıkması yakınmanın gerçek olmadığı anlamına gelmez ve çoğu zaman uyku bozukluğu, çökkünlük ya da kaygı gibi başka bir nedeni işaret eder. Son bölüm randevuya giderken yapılması gerekenleri sıralamaktadır: reçetesiz ilaçlar, bitkisel ürünler ve takviyeler dâhil ilaç listesini götürmek; beyin görüntülemeleri, kan tahlilleri ve eski raporlar gibi önceki tetkikleri yanına almak; gözlük ve işitme cihazını unutmamak, çünkü görme ile işitme test performansını doğrudan etkiler; mümkünse bir yakınıyla gitmek; dinlenmiş gitmek, uykusuz ya da aç kalmamak; rahatsız hissedildiğinde söylemek, çünkü ara vermek sonucu bozmaz ama yorgunken devam etmek bozar.

Görseli büyütmek için tam boyutta açabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Kaynak makale birinci basamak hekimlerine yönelik olarak yazılmıştır; buradaki özet hasta ve yakınları için uyarlanmıştır. Değerlendirmenin süresi, aşamaları ve erişim koşulları ülkeye ve merkeze göre değişir; sizin için nasıl planlanacağını hekiminize danışınız. Test sonuçları tek başına tanı koymaz ve yalnızca bir uzman tarafından, öykünüz ve diğer bulgularınızla birlikte yorumlandığında anlam taşır. Değerlendirme günü uykusuzluk, ağrı, yeni başlanan bir ilaç ya da geçirilmiş bir enfeksiyon gibi performansınızı etkileyebilecek bir durum varsa bunu mutlaka bildiriniz.

← Ruh sağlığı hakkında bölümüne dön