Prof. Dr. Mehmet Yücel Ağargün ← Ruh sağlığı hakkında
Hasta Bilgilendirme

Bipolar Bozuklukta Uyku, Melatonin ve Vücut Saati

Bipolar bozuklukta uyku, hastalığın bir yan belirtisi değil, seyrini belirleyen parçalarından biridir. Uyku hormonu melatoninin bu hastalıkta daha düşük düzeyde salgılandığı ve ışıktan daha kolay baskılandığı gösterilmiştir. Bunun günlük hayatta iki karşılığı var: uykuyu korumak duygudurumu korumanın bir parçasıdır ve uykudaki değişim çoğu zaman bir atağın habercisidir. Aşağıdaki infografik, bu ilişkiyi inceleyen güncel bir derlemenin bulgularını ve melatonin tedavisine ilişkin kanıtların bugünkü durumunu özetlemektedir.

Bipolar bozuklukta uyku, melatonin ve vücut saatini anlatan infografik. Birinci bölümde bilinenler sıralanmaktadır: bipolar bozukluğu olan kişilerde gece melatonin tepe düzeyi çoğunlukla daha düşüktür ve bu bulgu manik, depresif ve ara dönemlerde de sürdüğü için hastalığın kalıcı bir özelliği sayılmaktadır; ışığa duyarlılık daha yüksektir, bir çalışmada gece 02.00 ile 04.00 arasında 500 lükslük ışık melatonini hastalarda ortalama yüzde 61,5, kontrol grubunda yüzde 28 baskılamıştır; uyku kalitesindeki bozulma yalnızca ataklarda değil belirtilerin yatıştığı dönemlerde de sürer ve akşamcıl olma eğilimi bu hastalıkta daha sık görülür. İkinci bölüm uykusuz bir gecenin manik kaymayı tetikleyebileceğini anlatmaktadır: hızlı döngülü hastalarla yapılan klasik bir gözlemde 15 hastanın 8'inde duygudurum değişiminden önceki gece uykusuz geçmiştir; depresyon tedavisinde bilinçli olarak uygulanan uykusuz bırakma yönteminde lityum kullanan hastalarda dahi yaklaşık yüzde 11 oranında mani ya da hipomaniye kayma bildirilmiştir; bu yöntem kendi başına denenmemelidir; uyku ihtiyacının azalmasına rağmen dinç hissetmek bir öncü belirti olabilir ve hekime bildirilmelidir. Üçüncü bölüm melatoninin bir tedavi olup olmadığını iki yönüyle ele almaktadır. Umut veren yanı: manik dönemdeki hastalarda mevcut tedaviye eklenen melatoninin mani belirtilerini plaseboya kıyasla daha çok azalttığını gösteren küçük ölçekli plasebo kontrollü çalışmalar vardır, uykusuzluğu olanlarda uyku süresi ve kalitesinde düzelme bildirilmiştir, melatonin benzeri etki gösteren bazı ilaçlarla depresyon belirtilerinde ve atak sıklığında azalma görülmüştür. Eksik olan yanı: çalışmalar küçük ve az sayıdadır, yeterli büyüklükte iyi tasarlanmış çalışmalar henüz yapılmamıştır, benzer ilaçlarla yapılan geniş katılımlı bir çalışmada fark bulunmamıştır ve uygun doz ile süre bilinmemektedir. Dördüncü bölüm melatoninin kendi başına kullanılmaması gerektiğini vurgulamaktadır: melatonin duygudurum düzenleyicinin yerini tutmaz, çalışmalarda mevcut tedaviye eklenerek denenmiştir; takviye olarak satılıyor olması güvenli olduğu anlamına gelmez; bitkisel ürünler ve uyku takviyeleri dâhil kullanılan her şey hekime bildirilmelidir. Son bölümde uykuyu ve vücut saatini korumak için öneriler yer almaktadır: hafta sonu dâhil sabit yatıp kalkma saatleri; yatmadan önce parlak ışığı ve ekranları azaltmak, gece kalkıldığında üst aydınlatmayı açmamak; güne aydınlıkta başlamak; gece nöbeti, vardiyalı çalışma, uzun uçuş ve saat farkı gibi düzeni bozacak durumlar için hekimden önceden plan istemek; süregelen uykusuzluğu bildirmek, çünkü bipolar bozukluğa uyarlanmış uykusuzluk terapisinin manik atak tekrarını azalttığı gösterilmiştir; uyku kaydı tutmak.

Görseli büyütmek için tam boyutta açabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Melatonin dâhil hiçbir ilacı veya takviyeyi hekiminize danışmadan başlatmayınız, kesmeyiniz ya da dozunu değiştirmeyiniz. Melatonin bazı ülkelerde takviye olarak reçetesiz satılmaktadır; bu, bipolar bozuklukta güvenle kullanılabileceği anlamına gelmez ve duygudurum düzenleyici tedavinin yerini tutmaz. Görselde özetlenen çalışmalar küçük ölçeklidir ve melatonin bu çalışmalarda mevcut tedaviye eklenerek denenmiştir. Uyku sürenizde belirgin bir azalma olduğu hâlde kendinizi dinç hissediyorsanız, bunu hekiminize bildiriniz — bu, gelişmekte olan bir atağın erken belirtisi olabilir.

← Ruh sağlığı hakkında bölümüne dön